Een generatie die anders kiest
Een van de duidelijkste verschuivingen in het Nederlandse drinkbeeld zit bij jongeren. Waar twintig jaar geleden bijna twee derde van de 12-16-jarigen in de afgelopen maand had gedronken, was dat in 2023 nog ongeveer 19 procent. In 2024 zei 28,9 procent van de 16- tot 20-jarigen nóóit alcohol te hebben gedronken — een jaar eerder was dat 24,8 procent. Onder jonge drinkers daalde 'zwaar drinken' van 25,5 procent in 2023 naar 17,5 procent in 2024.
Het zijn geen kleine schommelingen; het is een trend met richting. Jongeren zijn als groep voorzichtiger geworden met alcohol — en dat is opvallend in een tijd waarin online beelden van uitgaan en feestgedrag een prominente plek hebben. De voorlichting (NIX18), strengere handhaving van de verkoopleeftijd, en een veranderde sociale norm spelen alle drie mee.
Dat betekent niet dat het 'klaar' is. Bingedrinken komt onder jongeren die wél drinken nog steeds voor; problematisch gebruik onder een minderheid is een serieus thema. Maar de richting van het gemiddelde is duidelijk omlaag, niet omhoog.
Wat NIX18 in de praktijk doet
NIX18 is sinds 2014 de campagnenaam voor de leeftijdsgrens van 18 jaar voor alcohol én tabak. Het doel is tweeledig: jongeren bereiken met de boodschap dat afstel beter is dan uitstel, en ouders en verkopers houden aan de wet. Onderzoek laat zien dat de combinatie van campagne, leeftijdsgrens en handhaving werkt — niet als knop die je omzet, maar als geleidelijke verschuiving van de norm.
Niet alles draait soepel. Slechts ongeveer 15 procent van de ouders rapporteert dat ze expliciet een NIX18-afspraak hebben gemaakt met hun kind. Dat percentage is laag; tegelijk drinkt de groep waarin die afspraak wél is gemaakt aantoonbaar minder en later. Ouders die zelf hun gewoonten tonen ('ik drink een biertje, jij neemt een 0.0') hebben aantoonbaar meer effect dan welke campagne dan ook.
Voor wie kinderen of pubers in de buurt heeft, helpt het om de boodschap niet als verbod te brengen maar als gewoonte: 'wij doen NIX18'. Geen lange uitleg, geen morele opdracht — gewoon: dit is hier hoe het gaat. Dat is voor jongeren makkelijker te dragen dan een principiële discussie.
Het IJslandse model komt naar Nederland
Vanaf 2026 verschijnen in Nederland de eerste resultaten van gemeenten die een aangepaste versie van het zogeheten IJslandse model invoeren. IJsland kreeg in de jaren negentig een fors probleem met jongerenalcohol- en drugsgebruik. Een programma met meer ouderbetrokkenheid, structurele activiteiten na schooltijd (sport, muziek, creativiteit) en duidelijke gemeenschapsafspraken bleek over jaren zeer effectief: het alcoholgebruik onder 15- tot 16-jarigen daalde dramatisch.
De kern: jongeren krijgen alternatieven die in tijd, plek en groep concurreren met het uitgaansrituee. Niet door verbieden, maar door iets te bieden. Het is een lange-termijn-aanpak — geen instant succes, wel een duurzaam effect dat in IJsland inmiddels generaties duurt.
Nederland test deze aanpak in pilots. De eerste rapportages worden in 2026 verwacht. Voor lokaal beleid, scholen en sportclubs is dit potentieel een belangrijke aanwijzing dat er meer mogelijk is dan campagnes alleen.
Wat ouders en omgeving kunnen doen
De grootste invloed op of kinderen drinken, ligt nog steeds bij ouders. Niet via lezingen, maar via wat thuis normaal is: of er meegedronken wordt op verjaardagen, of een 0.0 een gelijkwaardig alternatief is, of ouders zelf laten zien dat alcoholvrij ook fijn is. Het opkomst van alcoholvrije alternatieven helpt daarbij — het is letterlijk makkelijker geworden om geen alcohol te kiezen zonder een verklaring nodig te hebben.
Voor de meeste jongeren is het gezondheidsargument minder overtuigend dan praktische voordelen: beter slapen, betere prestaties, geld over, controle behouden. Wat aan tafel werkt is niet 'het is slecht voor je', maar 'het is niet vanzelfsprekend'. Daar verschuift de norm.
Wie zich zorgen maakt over een jongere die wel veel drinkt, kan terecht bij de huisarts, de schoolzorg of bij verslavingszorginstellingen die ook jeugdtrajecten hebben. De eerste stap is meestal niet behandeling, maar een gesprek dat ruimte geeft. Zie ook praten met iemand die te veel drinkt voor handvatten.